وزارت خارجه افغانستان اعلان کرده است که در چند هفته آینده با کشور های بریتانیا، فرانسه و ایتالیا پیمان های استراتژیک امضا خواهد کرد. با در نظرداشت کاربرنامه ها و کارکرد های دولت افغانستان در دهه گذشته به امضا رسانیدن این پیمان ها پرسش های فراوانی را به بار می آورد: این پیمان ها بر چه اصلی استوار اند؟ پیامد این پیمان ها در درازمدت چه خواهد بود و چه تأ‌ثیری روی پیوند های سیاسی و فرهنگی افغانستان با کشور های همسایه خواهند داشت؟

اگرچه محتوای  پیمانی که قرار است با کشور های اروپای امضا شود هنوز در دسترس نیست، مگر با نقد موافقت نامهء استراتژیک دولت افغانستان با دولت هند می توانیم این پیمان را نیز به بحث بگیریم. در این بحث تنها بر اصول عمومی و مهمی که می تواند از دیدگاه پیوند های میان کشوری سودمند و تاثیرگذار باشد می پیچم. اینک فشردهء موافقت نامهء امضا شده با دولت هند:

• همکاری استراتژیک میان طرفین بر اصول حاکمیت، برابری، تمامیت ارضی دول، عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر، احترام و منافع متقابل
• داد و ستد های اقتصاد و رشد تجارت
• فراهم آوری زمینهء‌ تبادلات فکری بین دو کشور
• ایجاد روابط فرهنگی میان شهروندان این دو کشور
•  برنامه های ارتقاء ظرفیت نیرو های ملی و امنیت افغانستان

 نخست، هم از دیدگاه ریالیسم که پیوند های میان دولتی بیشتر بر همین اصل استوار اند، و هم از دیدگاه علوم سیاسی و با در نظرداشت ساده‌ترین تعریف داده شده از دولت (سرزمینی بار مرز های مشخص، ملت واحد، هویت و زبان مشترک، حاکمیت ارضی، غیر وابسته و دست باز در تصمیم گیری سیاسی و ادارهء مرز و بومش)، افغانستان یک دولت ناکام و نامشروع است. کشوری برای دولت بدونش نیازمند ملتی با یک هویت مشترک و فراگیر سیاسی، مرز و بوم مشخص، ارزش‌های تعریف شده، قوه قهریه و عدم مداخله خارجی در امور و کاربرنامه های داخلی و خارجی اش است، که دولت افغانستان از این ویژگی‌ها برخوردار نیست. بر همین اساس و با خوانش موافقت نامهء امضا شده با هند و اصول یاد شده در بالا پرسش های دیگری مطرح و به بحث گرفته می شوند.

• دولت افغانستان با کدام ظرفیت سیاسی، فرهنگی و امنیتی می‌تواند طرف واقع شود؟ چگونه می‌تواند دولتی با مرز های باز و حضور نظامی و مداخله سیاسی بیشتر از بیست کشور سخن از حاکمیت و تمامیت ارضی براند؟
• دولت افغانستان با کدام برنامه و منبع اقتصادی می‌خواهد با هند داد و ستد اقتصادی داشته باشد ؟
• کدام افکار و اندیشه را و در بدل چه می‌خواهد تبادله کند؟
• وقتی دولت افغانستان خودش کوچکترین پیوند فرهنگی با شهروندانش ندارد چه گونه می‌تواند پلی شود میان مردم افغانستان و جامعهء‌ مدنی هند؟ خدمتی که دولت افغانستان در دهه گذشته به جامعه مدنی کرده است کدام است و ارجگزاریش به فرهنگ و ارزش‌های بومی را به اساس کدام خدمت فرهنگی بسنجیم؟

به عبارت دیگر دولت افغانستان ناگزیر است که به خاطر نیازمندی اش به اندوخته های عملی، فنی، امنیتی و ظرفیت های اقتصادی هند وابستگی سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و نظامی را بپذیرد. و این امر خود در تضاد با اصل نخست این پیمان استراتژیک است.

بر‌می‌گردیم به امضای همین قرارداد با دولت بریتانیا، فرانسه، اتیالیا و آمریکا. وقتی پیمانی با هند آنقدر وابستگی بار می آرد، دست آورد یک چنین قراردادی با یک کشوری که بیشتر از یک سده در امور سیاسی و کاربرنامه های خارجی و داخلی دولت های افغانستان مداخلهء مستقیم داشته است، چه خواهد بود؟ گرچه دولت و دولت مردان افغانستان به این بارو اند که امضا کردن این قرارداد ها افغانستان را، پس از برآمدن نیروی های خارجی، در برابر تهدید های منطقه یی تقویت خواهد کرد، مگر شوربختانه این راهها همه به ترکستان اند و این خط ها همه نقش بر آب.

فقر فرهنگی، مشکل تباری و نابسامانی سیاسی ایکه امروز دامنگیر ما است، همه زادهء طرح ها و قرارداد های اند که در طی یک سده با دولت بریتانیا امضا شده است. دولت های بریتانیا و آمریکا به هر قیمتی که باشد پایگاه های نظامی و دایمی خود را در افغانستان ایجاد خواهند کرد. و نبود یک رهبریی با مسوولیت، ژرفنگر و دوراندیش راه را برای انجام دادن این برنامه های سیاسی هموارتر می کند.

نتیجه گیری
 افغانستان در بحران هویت به سر می برد. نه منافع ملی اش تعریف شده است، نه مرز و بوم مشخص دارد و نه دولتی که توان دفاع از ارزش‌های بومی و فرهنگی اش را داشته باشد. پیامد این قرارداد ها در درازمدت یک وابستگی مطلق سیاسی، اقتصادی، نظامی و یک نابسامانی فرهنگی و اجتماعی خواهد بود. افزوده بر آن این قرارداد ها گذشته از آنکه هیچگونه ضمانتی برای کاهش تهدید منطقه یی بر افغانستان نیستند، بر شدت و کمیت تهدید های نو هم خواهند افزود.

رویکرد ها:

بی بی سی فارسی: ۲۴ جنوری ۲۰۱۲

۱. http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2011/11/111116_k01_kabul_jerga.shtml

۲. http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2011/11/111117_k01_loya_jerga_second_day.shtml

۳. http://www.bbc.co.uk/persian/rolling_news/2011/11/111119_k02-jerga-statement.shtml

۴. http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2012/01/120101_k01_afg_agreements.shtml

تارنمای وزارت خارجه افغانستان: ۲۴ جنوری ۲۰۱۲

۱. http://mfa.gov.af/fa/news/3867